آیا ریزش مو با بیماری های کلیوی ارتباط دارد؟

زمانی که کسی می گوید از بیماری های کلیوی رنج می برد، اصلی ترین تصویری که به ذهن بیشتر ما آدم ها می آید تورم بدن و دستگاه دیالیز می باشد. اما در کنار بقیه علائم، ریزش مو یکی از عوارضی است که برخی از افراد مبتلا به بیماری های کلیوی از آن شکایت دارند.

اما آیا کلیه و مو می توانند با هم مرتبط باشند؟ جواب کوتاه بله است. در پژوهش هایی که بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه (CKD) را مطالعه می کردند متوجه نازک شدن و افزایش میزان ریزش مو گزارش شده در میان بیماران شدند. البته هر ریزش مویی را نمی توان به مشکلات کلیوی ربط داد. ریزش مو می تواند دلایل متفاوتی من جمله کمبود مواد مغذی، تغییرات هورمونی و… داشته باشد.

در این مطلب می خواهیم گریزی به ارتباط احتمالی میان بیماری های کلیوی و ریزش مو بزنیم. قبل از رسیدن به اصل مطلب بهتر است اول با خود ماهیت مو، کلیه، عملکرد های طبیعی آن و منظور ما از بیماری کلیوی آشنا بشویم.

مو و شرایط لازم برای رشد آن

مو ، یا بهتر است بگوییم آن چیزی از تار مو که ما می بینیم؛ قسمت کراتینه و مرده تار مو است. قسمت زنده و اصلی که تقسیم های سلولی در آن شکل می گیرند فولیکول مو نام دارد.
چرخه رشد مو ۳ مرحله دارد. در مرحله اول سرعت تقسیم سلولی بالا بوده و عمده رشد مو در این مرحله می باشد. مرحله دوم استراحت نسبی و مرحله سوم استراحت کامل است که اصطلاحا به آن مرحله تلوژن گفته می شود. بعد از تلوژن آن تار مو می ریزد.

لازمه رشد کامل و سالم مو فراهم بودن مقدار کافی مواد مغذی مختلفی مانند آهن، ویتامین، پروتئین و موارد دیگر می باشد. در صورت کمبود هر کدام، تعداد مو هایی که می ریزند ممکن است افزایش یافته یا تار مو نازک تر بشود و کل مو ها ظاهر کم‌پشت تری پیدا بکنند. البته ریزش مو می تواند دلایل هورمونی و ارثی نیز داشته باشد و نبایستی هر ریزش مویی را نشانه ای از کمبود مواد مغذی یا بیماری های زمینه ای مانند بیماری مزمن کلیوی دانست. قبل از شروع به درمان و مداخله باید از علت پشت ریزش مو اطمینان حاصل کرد تا مطابق با آن درمان صورت بگیرد.

گاهی ممکن است به دلایل مختلف و تا حدودی ناشناخته تعدادی تار مو همزمان وارد مرحله تلوژن بشوند و بریزند. به این نوع از ریزش مو ، تلوژن افلوویوم گفته می شود. تغییرات هورمونی، استرس ها و فشار های روانی و دیگر مشکلات زمینه ای می توانند محرک تلوژن افلوویوم باشند.

تا اینجا با مو و مراحل رشد آن آن آشنا شدیم. حالا می رویم سراغ خود کلیه و عملکرد ها آن تا ارتباط میان این دو را بهتر متوجه بشویم.

کلیه ها در بدن چه نقشی دارند؟

کلیه ها ( kidney ) دو اندام لوبیا شکل هستند که در پهلو ها و دو طرف ستون فقرات قرار گرفته اند. اندازه آن ها نسبت به اهمیت کاری که بدن انجام می دهند بسیار کوچکتر است. این دو اندام لوبیا شکل وظیفه بسیار مهم و حیاتی تصفیه خون و تولید ادرار را بر عهده دارند. چگونه؟ خب برای پاسخ به این سوال باید بافت کلیه را از نزدیک تر زیر میکروسکوپ مشاهده بکنیم.

کلیه ها از واحد های عملکردی کوچکی به نام نفرون تشکیل شده اند ، هر کلیه تقریبا دارای یک میلیون نفرون می باشد. نفرون ها مجموعه از سلول ها هستند که با آرایش لوله ای کنار هم قرار گرفته اند.

دور این لوله ها را شبکه های مویرگی احاطه می کند. با وجود جریان خون ، مواد سمی و زائد خون به داخل این لوله ها تراوش می کنند، ترشح و بازجذب هایی انجام می گیرد و با انجام تغییراتی در ترکیبات شیمیایی ماده تراوش شده، در انتها ادرار تولید می شود .

البته کلیه فقط در تولید ادرار تقش ندارد. کلیه ها بار تولید هورمون را نیز بر دوش خود می کشند. این اندام ها با تولید هورمون اریتروپویتین ( EPO ) تولید گلبول های قرمز را در مغز استخوان تحریک می کنند. برای همین است که آسیب های کلیوی می توانند با کم خونی همراه باشند.

رابطه کلیه ها با هورمون فقط به تولید آن محدود نمی شود و اتفاقا هورمون هایی نیز وجود دارند که با تاثیر بر کلیه اثراتشان را بر روی بدن می گذارند.

دو هورمون پاراتیروئید مترشحه از غدد پاراتیروئید و هورمون آلدوسترون مترشحه از غدد فوق کلیه از اصلی ترین عوامل تاثیر گذار بر عملکرد نفرون ها به شمار می روند. این دو هورمون در تعادل یون هایی مانند کلسیم، فسفر، سدیم نقش دارند، ویتامین D را به فرم فعال خود تبدیل کرده و در کنترل فشار خون نیز نقش حیاتی بازی می کنند.

دیدیم که این ۲ عضو کوچک چه تاثیرات بزرگی بر دیگر انسان و سیستم های بدن دارند؛ با دانستن این اکنون می توانیم بگوییم منظورمان از بیماری کلیوی چیست و چرا آن قدر از اهمیت بالایی برخوردار هستند؟

 

بیماری مزمن کلیوی (CKD ) چیست؟

بیماری مزمن کلیه یا Chronic kidney disease به شرایطی اطلاق می شود که به صورت طولانی مدت در عملکرد کلیه ها اختلال ایجاد بشود و توانایی انجام صحیح وظایف خود را از دست بدهد.

با توجه به وظایف این اندام ، پر واضح است که پیش آمدن اختلال در آن می تواند اثرات مختلفی داشته باشد؛ مانند تجمع مواد سمی و زائد، تورم بدن مخصوصا پاها، خارش پوست و… در مراحل پیشرفته این بیماران نیاز به دستگاه دیالیز خواهند داشت تا کار تصفیه خون را برایشان انجام بدهد‌.

با داشتن اطلاعات کافی، حالا می توانیم به ارتباط میان ریزش مو و بیماری کلیوی بپردازیم.

ریزش مو و بیماری کلیوی چه ارتباطی دارند؟

در ابتدای مطلب گفته شد که در یک پژوهش در میان ۱۰۲ نفر مبتلا به CKD علائم مربوط به مو مانند ریزش مو ، نازک شدن و شکننده شدن تار مو را دسته بندی و تحقیق کرده تا متوجه وجود یا عدم وجود ارتباط میان بیماری کلیوی و مشکلات پوست و مو بشوند.

در میان افراد حاضر در مطالعه ۶۶.۷ درصد افراد نازک شدن مو و ۳۴ درصد آن ها ریزش از نوع تلوژن افلوویوم را گزارش کرده بودند. برای اثبات رابطه میان این دو نیاز به پژوهش های بیشتری در این زمینه می باشد، اما بد نیست بدانیم چرا چنین ارتباطی دور از ذهن نمی باشد.

• پروتئینوری: پروتئینوری وضعیت پزشکی است که در آن شخص بیمار از طریق ادرار پروتئین دفع می کند. این وضعیت در میان بیماران کلیوی از آنجایی که ساز و کار تصفیه و بازجذب آن ها آسیب دیده است شایع می باشد. نکنه این جا است که پروتئین یکی از مواد ضروری برای داشتن مو های سالم و ضخیم می باشد. در نتیجه با کاهش پروتئین ممکن است تا حدودی اثرات سو آن را بر روی مو ها و نازک و کم پشت شدنشان مشاهده کرد.

• کم خونی: یکی از اصلی ترین روش هایی که می توان کلیه را به سلامت مو ربط داد از طریق کم خونی می باشد. از آنجایی که کلیه مسئول اصلی ترشح اریتروپویتین و تحریک ساخت گلبول های قرمز می باشد؛ پر واضح است با آسیب به بافت کلیه، ساخت و ترشح این هورمون با اختلال رو به رو شده و با گذشت زمان علائم کم خونی آرام آرام پدیدار می شوند. از علائم شایع کم خونی ریزش مو و کم پشت شدن کف سر می باشد.

• خارش: با به وجود آمدن مشکلات کلیوی، برخی بیماران با مسئله خارش پوست مواجه می شوند. گفته می شود تجمع مواد زائد و متابولیت های سمی در افزایش خارش تاثیر دارند. این خارش نه فقط در پوست بدن، بلکه در پوست کف سر نیز خود را نشان می دهد. با خاراندن مدوام گاها به ریشه مو آسیب زده شده و مو های ضعیف راحت تر دچار ریزش و شکنندگی می شوند.
• عدم تعادل مواد مغذی: علاوه بر مشکلات مربوط به دفع پروتئین در ادرار، بیماران کلیوی در دراز مدت ممکن است با کمبود دیگر مواد مغذی مانند آهن، ویتامین ها و.. رو به رو بشوند. علاوه بر آن، برخی از بیمارانی که با شرایط مزمن دست و پنجه نرم می کنند اشتهای خود را از دست داده و به دلیل رعایت های رژیم های غذایی، ممکن است دچار کاهش وزن شده باشند که همگی به نوبه خود به سلامت مو آسیب زده و اثرات سو خواهند داشت.

درمان و پیشگیری

قبل از هر اقدامی ابتدا باید ریشه و دلیل ریزش مو را پیدا کرد. حتی در بیماران کلیوی ممکن است کم پشتی مو ها ارتباطی با وضعیت سلامتی آنان نداشته باشد.

استفاده از مکمل های ضد ریزش مو در برخی می تواند به بهبود علائم کمک کند؛ البته استفاده خودسرانه از مکمل ها، مخصوصا اگر بیماری خاصی دارید کار درستی نبوده و می تواند حتی آثار سو داشته باشد.

اگر مبتلا به CKD هستید و احساس می کنید ریزش موهایتان شدت یافته یا تار مو هایتان بیش از حد نازک شده است، بهتر است با پزشک معالج خود این موضوع را در میان گذاشته تا اقدامات لازم انجام بشود.