دیالیز برای بسیاری از بیماران و خانوادهها با سوالهای مهمی همراه است: چه زمانی لازم میشود، آیا درد دارد، تا چند سال جواب میدهد، عوارضش چیست و آیا ممکن است عملکرد کلیه دوباره برگردد؟
اگر شما یا یکی از عزیزانتان با نارسایی کلیه روبهرو شدهاید، داشتن اطلاعات درست میتواند به تصمیمگیری آگاهانه و کاهش اضطراب کمک کند.
به گفته دکتر عبداله سعادت فر، متخصص و جراح کلیه با بیش از 12 سال تجربه، انتخاب زمان شروع درمان و نوع روش جایگزین عملکرد کلیه باید همیشه بر اساس شرایط واقعی بیمار، نتایج آزمایشها و نظر پزشک انجام شود.
در این مقاله، به زبان ساده و دقیق، مهمترین نکاتی را که بیماران باید بدانند مرور میکنیم.
دیالیز چیست و چه زمانی لازم میشود؟
این روش درمانی زمانی به کار میرود که کلیهها دیگر نتوانند مواد زائد، مایعات اضافی و برخی املاح را بهخوبی از خون خارج کنند. در این شرایط، تجمع سموم در بدن میتواند باعث ضعف، تهوع، تنگی نفس، ورم، اختلال هوشیاری و مشکلات قلبی شود.
نیاز به این درمان معمولاً در دو وضعیت مطرح میشود:
- نارسایی حاد کلیه: عملکرد کلیه بهطور ناگهانی کاهش مییابد و گاهی با درمان علت زمینهای، امکان بهبود وجود دارد.
- نارسایی مزمن کلیه: آسیب کلیه تدریجی و پایدار است و در مراحل پیشرفته، بیمار ممکن است به درمان جایگزین طولانیمدت نیاز پیدا کند.
تصمیم برای شروع درمان تنها بر اساس یک عدد آزمایش نیست؛ پزشک مجموعهای از علائم، معاینه، حجم ادرار، وضعیت پتاسیم، کراتینین، اوره و شرایط عمومی بیمار را در نظر میگیرد.
علت دیالیز کلیه چیست و چه بیمارانی به آن نیاز پیدا میکنند؟
علت دیالیز کلیه معمولاً این است که اندامهای تصفیهکننده بدن دیگر توان کافی برای حفظ تعادل داخلی را ندارند. شایعترین بیماریهایی که به این وضعیت منجر میشوند عبارتاند از:
- دیابت
- فشار خون بالا
- التهابهای گلومرولی
- بیماریهای ارثی مانند کلیه پلیکیستیک
- انسداد طولانیمدت مجاری ادراری
- عفونت شدید، شوک، کمآبی یا مصرف برخی داروهای آسیبرسان به کلیه
بیمارانی که دچار ورم شدید، تنگی نفس ناشی از تجمع مایع، افزایش خطرناک پتاسیم، اسیدوز شدید، کاهش هوشیاری یا علائم اورمی میشوند، ممکن است بهصورت فوری به این درمان نیاز پیدا کنند.
دیالیز چگونه انجام میشود؟ آشنایی گامبهگام با روند درمان
دیالیز چگونه انجام میشود؟ بسته به نوع روش، روند کار متفاوت است. در شایعترین نوع، خون از بدن خارج میشود، از فیلتر مخصوص عبور میکند و سپس دوباره به بدن بازمیگردد. در نوع دیگر، از پرده صفاق داخل شکم برای تبادل مواد زائد و مایع استفاده میشود.
در همودیالیز معمولاً این مراحل طی میشود:
- بررسی فشار خون، وزن و وضعیت عمومی بیمار پیش از شروع
- اتصال به دستگاه از طریق فیستول، گرافت یا کاتتر
- تصفیه خون طی چند ساعت
- پایان جلسه و ارزیابی مجدد علائم و فشار خون
اغلب بیماران چند جلسه در هفته نیاز به مراجعه دارند، اما تعداد و مدت هر جلسه به وضعیت پزشکی هر فرد بستگی دارد.
همودیالیز کلیه چیست و چه تفاوتی با دیالیز صفاقی دارد؟
همودیالیز کلیه روشی است که در آن خون توسط دستگاه و فیلتر خارج از بدن تصفیه میشود. دیالیز صفاقی از پوشش داخلی شکم بهعنوان فیلتر طبیعی استفاده میکند و معمولاً در منزل انجامپذیر است.
| ویژگی | همودیالیز | دیالیز صفاقی |
|---|---|---|
| محل انجام | بیشتر در مرکز درمانی | اغلب در منزل |
| نحوه تصفیه | با دستگاه و فیلتر خارجی | با پرده صفاق |
| برنامه درمان | چند جلسه در هفته | روزانه یا شبانه طبق برنامه |
| مناسب برای | بیماران نیازمند پایش نزدیکتر | افراد دارای توانایی انجام مراقبت در خانه |
تفاوت دیالیز و همودیالیز از نظر مفهومی این است که واژه «دیالیز» کلی است و همودیالیز فقط یکی از انواع آن به شمار میرود.
دیالیز کلیه از گردن یعنی چه و در چه شرایطی انجام میشود؟
دیالیز کلیه از گردن معمولاً به استفاده از کاتتر ورید مرکزی در سیاهرگهای بزرگ گردن اشاره دارد. این روش بیشتر زمانی به کار میرود که بیمار به اقدام فوری نیاز دارد یا هنوز فیستول دائمی برای او آماده نشده است.
این نوع دسترسی معمولاً موقت است و نسبت به فیستول خطر عفونت و لخته بیشتری دارد، بنابراین مراقبت دقیق از محل کاتتر بسیار مهم است. خیس شدن پانسمان، قرمزی، ترشح یا تب باید سریع به تیم درمان گزارش شود.
مطالب مفید برای شما:
- التهاب کلیه چیست؟ علل، عوارض و درمان
- 10 نشانه پنهان سرطان کلیه
- از کار افتادن کلیه: علائم، علل و درمانهای موثر
آمادگی برای انجام دیالیز؛ قبل از شروع چه نکاتی را باید بدانیم؟
آمادگی برای انجام دیالیز فقط به اقدامات پزشکی محدود نیست و شامل آموزش، آمادگی ذهنی و تنظیم داروها نیز میشود. معمولاً پیش از شروع، این موارد بررسی میشوند:
- آزمایش خون و ادرار
- ارزیابی قلب و فشار خون
- بررسی وضعیت تغذیه
- انتخاب نوع دسترسی عروقی یا روش صفاقی
- آموزش درباره محدودیت مایعات و رژیم غذایی
بعضی داروها باید با نظر پزشک تنظیم شوند. هرگز مصرف یا قطع دارو، بهویژه داروهای فشار خون و دیابت، را خودسرانه انجام ندهید.
عوارض دیالیز چیست و چگونه کنترل میشوند؟
عوارض دیالیز در همه بیماران یکسان نیست و شدت آن به سن، بیماری زمینهای، وضعیت قلبی، تغذیه و کیفیت دسترسی عروقی بستگی دارد. شایعترین مشکلات شامل موارد زیر است:
- افت فشار خون
- گرفتگی عضلات
- خستگی و ضعف
- تهوع
- خارش
- سردرد
- عفونت یا انسداد مسیر دسترسی
بخش زیادی از این عوارض با تنظیم حجم مایع خارجشده، اصلاح داروها، تغذیه مناسب و پایش دقیق قابل کنترل است. اگر علائم شما ناگهانی شدید شد، باید سریع به پزشک یا مرکز درمانی اطلاع دهید.
درمان افت فشار خون در دیالیز چگونه انجام میشود؟
درمان افت فشار خون در دیالیز به علت زمینهای بستگی دارد. در مرکز درمانی معمولاً اقدامات زیر انجام میشود:
- کم کردن سرعت برداشت مایع
- خواباندن بیمار و بالا آوردن پاها
- تنظیم مایعات بر اساس نظر تیم درمان
- بررسی زمان مصرف داروهای فشار خون
افت فشار ممکن است با سرگیجه، تاری دید، عرق سرد یا ضعف شدید همراه باشد. درمان باید توسط تیم درمان انجام شود و خوددرمانی یا مصرف دارو بدون تجویز پزشک میتواند خطرناک باشد.
آیا با دیالیز کلیه برمیگردد؟ آیا با دیالیز کراتین پایین میآید؟
آیا با دیالیز کلیه برمیگردد؟ پاسخ به نوع بیماری بستگی دارد. اگر نارسایی حاد و قابل برگشت باشد، با درمان علت زمینهای ممکن است عملکرد کلیه تا حدی یا حتی بهطور کامل بازگردد. اما در نارسایی مزمن پیشرفته، این روش معمولاً جایگزین بخشی از عملکرد از دسترفته است و کلیه به حالت طبیعی برنمیگردد.
ایا با دیالیز کراتین پایین میاد؟ بله، معمولاً سطح کراتینین و اوره پس از جلسه کاهش پیدا میکند، اما پایین آمدن این اعداد بهمعنای درمان کامل بیماری نیست. تفسیر آزمایش باید فقط توسط پزشک انجام شود، چون روند کلی بیمار مهمتر از یک عدد منفرد است.
مطالب مفید:
- نارسایی کلیه چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان
- انسداد حالب: علل، علائم و روشهای درمان
- هماچوری یا خون در ادرار چیست؟ علت، علائم و درمان
دیالیز تا چند سال جواب میدهد و بیمار تا چه مدت به دیالیز نیاز خواهد داشت؟
دیالیز تا چند سال جواب می دهد؟ پاسخ ثابت و یکسانی برای همه وجود ندارد. برخی بیماران در نارسایی حاد فقط مدت کوتاهی به این درمان نیاز دارند، اما در نارسایی مزمن پیشرفته، درمان میتواند طولانیمدت باشد و تا زمان پیوند کلیه یا در برخی افراد برای سالها ادامه یابد.
بیمار تا چه مدت به دیالیز نیاز خواهد داشت؟ این موضوع به علت نارسایی، سن، وضعیت قلبی، دیابت، تغذیه، همکاری بیمار و کیفیت مراقبت از دسترسی عروقی بستگی دارد. پایبندی به جلسات و رعایت توصیههای درمانی نقش مهمی در نتیجه دارد.
دیالیز موقت چیست و اگر دیالیز جواب ندهد چه میشود؟
دیالیز موقت چیست؟ این اصطلاح معمولاً برای شرایطی به کار میرود که بیمار بهصورت کوتاهمدت و اغلب اورژانسی به درمان نیاز دارد؛ مثلاً در نارسایی حاد کلیه، مسمومیتها یا اختلالات شدید الکترولیتی.
اگر دیالیز جواب ندهد چه می شود؟ ابتدا باید مشخص شود منظور از «جواب ندادن» چیست. گاهی مشکل از شدت بیماری زمینهای، عفونت، اختلال دسترسی عروقی، افت فشار شدید یا شرایط عمومی بیمار است. در این وضعیت، پزشک ممکن است برنامه جلسات، نوع روش یا ارزیابی برای گزینههای دیگر مانند پیوند را بررسی کند.
دیالیز برای چه کسانی مناسب نیست و آیا در بیماران دیابتی انجام میشود؟
دیالیز برای چه کسانی مناسب نیست؟ در پزشکی، موارد منع مصرف مطلق محدود است، اما برخی بیماران به ارزیابی دقیقتر نیاز دارند؛ مانند افراد با ناپایداری شدید قلبی، عفونت فعال کنترلنشده، مشکلات شدید انعقادی یا ناتوانی در همکاری با درمان. انتخاب روش مناسب باید شخصیسازی شود.
آیا دیالیز در بیماران دیابتی انجام می شود؟ بله، اتفاقاً دیابت یکی از شایعترین علل نارسایی کلیه است. فقط در این بیماران باید کنترل قند خون، وضعیت عروق، تغذیه و خطر عفونت با دقت بیشتری پایش شود.
آیا دیالیز درد دارد و بعد از دیالیز چه بخوریم؟
آیا دیالیز درد دارد؟ بیشتر بیماران خود فرایند تصفیه خون را دردناک توصیف نمیکنند، اما هنگام گذاشتن سوزن در فیستول یا در شروع استفاده از کاتتر ممکن است ناراحتی وجود داشته باشد. احساس ضعف، گرفتگی یا سردی بدن در برخی جلسات رخ میدهد، ولی همیشه شدید نیست.
بعد از دیالیز چه بخوریم؟ تغذیه باید بر اساس برنامه متخصص کلیه و کارشناس تغذیه تنظیم شود، اما بهطور کلی این نکات مهماند:
- دریافت پروتئین کافی طبق توصیه پزشک
- کنترل نمک برای پیشگیری از ورم و تشنگی شدید
- محدود کردن پتاسیم و فسفر در صورت نیاز
- توجه به میزان مایعات مجاز
برای هر بیمار، رژیم غذایی میتواند متفاوت باشد؛ بنابراین نسخه غذایی دیگران را برای خودتان اجرا نکنید.
دیالیز و مرگ بیماران؛ آیا دیالیز کشنده است؟
دیالیز و مرگ بیماران؛ آیا دیالیز کشنده است؟ این سوال برای بسیاری از خانوادهها نگرانکننده است. پاسخ علمی این است که خود این روش، وقتی تحت نظر تیم درمان و با استاندارد مناسب انجام شود، یک درمان نجاتبخش است، نه روشی برای آسیب رساندن.
با این حال، بیمارانی که به آن نیاز پیدا میکنند معمولاً دچار بیماری پیشرفته و زمینهای جدی هستند؛ به همین دلیل خطرات کلی وضعیت سلامت آنان بیشتر است.
در واقع، بسیاری از مشکلات به نارسایی کلیه، بیماری قلبی، دیابت، عفونت یا تاخیر در شروع درمان مربوط میشود، نه صرفاً خود روش درمانی.
پیوند کلیه بهتر است یا دیالیز؟
پیوند کلیه بهتر است یا دیالیز؟ اگر بیمار از نظر پزشکی کاندید مناسب پیوند باشد، در بسیاری از موارد پیوند میتواند کیفیت زندگی بهتر و آزادی بیشتری نسبت به درمان جایگزین مداوم ایجاد کند. با این حال، پیوند برای همه بیماران مناسب نیست و نیاز به ارزیابی دقیق، داروهای طولانیمدت و پیگیری منظم دارد.
در مقابل، دیالیز روشی قابل اتکا برای ادامه زندگی در بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته است و در بسیاری از افراد بهترین یا در دسترسترین گزینه محسوب میشود. انتخاب بین این دو باید با نظر متخصص کلیه و بر اساس شرایط بالینی، سن، بیماریهای همراه و امکان پیگیری درمان انجام شود.
نکات مراقبتی مهم برای زندگی بهتر با دیالیز
- جلسات درمان را منظم و بدون تاخیر انجام دهید.
- داروها را فقط طبق نسخه مصرف کنید.
- فشار خون و قند خون را کنترل کنید.
- از محل فیستول، گرافت یا کاتتر بهخوبی مراقبت کنید.
- در صورت تب، تنگی نفس، ورم شدید، درد قفسه سینه یا کاهش هوشیاری فوراً مراجعه کنید.
- رژیم غذایی را متناسب با توصیه تیم درمان رعایت کنید.
نظر تخصصی پزشک؛ چه زمانی باید برای ارزیابی دیالیز به متخصص کلیه مراجعه کرد؟
اگر دچار افزایش کراتینین، کاهش ادرار، ورم پاها، تنگی نفس، بیاشتهایی، تهوع مداوم یا خستگی شدید هستید، باید هرچه زودتر توسط متخصص کلیه ارزیابی شوید.
دکتر عبداله سعادت فر به عنوان متخصص کلیه در کرمانشاه با تجربه بالینی گسترده در درمان بیماریهای کلیه تأکید میکند که تصمیمگیری بهموقع میتواند از بروز عوارض خطرناک جلوگیری کند.
البته تشخیص نهایی فقط با بررسی حضوری، آزمایشها و در صورت لزوم تصویربرداری امکانپذیر است.
جهت اطلاعات بیشتر و درمان، کافیست از طریق همین وب سایت نسبت به رزرو نوبت دکتر عبداله سعادت فر اقدام نمایید.
سوالات متداول
در ادامه به بررسی برخی از سوالات متداول خواهیم پرداخت، شما هم اگر سوالی دارید کافیست در بخش پرسش و پاسخ، سوال خود را بپرسید.
آیا با دیالیز کلیه برمیگردد؟
در نارسایی حاد ممکن است با درمان علت زمینهای، عملکرد کلیه تا حدی برگردد؛ اما در نارسایی مزمن پیشرفته معمولاً بازگشت کامل رخ نمیدهد.
ایا با دیالیز کراتین پایین میاد؟
بله، معمولاً کراتینین و اوره کاهش پیدا میکند، اما این موضوع بهتنهایی نشاندهنده درمان کامل بیماری نیست.
دیالیز چگونه انجام میشود؟
در همودیالیز، خون از بدن خارج شده، از فیلتر عبور میکند و دوباره برمیگردد. در روش صفاقی، تبادل مواد از طریق پرده صفاق داخل شکم انجام میشود.
دیالیز تا چند سال جواب می دهد؟
مدت اثربخشی به وضعیت بیمار، علت نارسایی، بیماریهای همراه، تغذیه و کیفیت پیگیری درمان بستگی دارد و برای همه یکسان نیست.
بیمار تا چه مدت به دیالیز نیاز خواهد داشت؟
در نارسایی حاد ممکن است موقت باشد، اما در نارسایی مزمن پیشرفته معمولاً طولانیمدت است و گاهی تا زمان پیوند ادامه پیدا میکند.
بعد از دیالیز چه بخوریم؟
غذا باید سبک، متناسب با شرایط کلیه و طبق برنامه پزشک باشد. کنترل نمک، پتاسیم، فسفر و مایعات اهمیت زیادی دارد.
دیالیز و مرگ بیماران؛ آیا دیالیز کشنده است؟
خیر، این روش یک درمان نجاتبخش است؛ اما بیمارانی که به آن نیاز دارند معمولاً بیماری زمینهای جدی دارند و همین موضوع خطرات کلی سلامت را افزایش میدهد.
اگر دیالیز جواب ندهد چه می شود؟
پزشک علت را بررسی میکند؛ ممکن است نیاز به تغییر برنامه جلسات، اصلاح دسترسی عروقی، درمان عفونت یا بررسی گزینههای دیگر وجود داشته باشد.
دیالیز موقت چیست؟
روشی کوتاهمدت و اغلب اورژانسی است که در برخی موارد نارسایی حاد یا اختلالات شدید متابولیک به کار میرود.
آیا دیالیز در بیماران دیابتی انجام می شود؟
بله، و بسیار هم شایع است. فقط کنترل قند و مراقبت از عروق و تغذیه باید دقیقتر انجام شود.
آیا دیالیز درد دارد؟
خود فرایند معمولاً درد زیادی ندارد، ولی هنگام سوزنگذاری یا به علت برخی عوارض حین جلسه ممکن است ناراحتی احساس شود.
پیوند کلیه بهتر است یا دیالیز؟
اگر بیمار کاندید مناسب باشد، پیوند در بسیاری از موارد کیفیت زندگی بهتری ایجاد میکند؛ اما برای همه مناسب نیست و تصمیم باید تخصصی باشد.
جمعبندی
دیالیز روشی مهم و نجاتبخش برای بیمارانی است که کلیههایشان دیگر توان کافی برای تصفیه خون را ندارند.
این روش میتواند به کنترل علائم، تنظیم مایعات و حفظ زندگی کمک کند، اما جایگزین بررسی علت اصلی بیماری نیست.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان علائم نارسایی کلیه دارید یا پزشک این درمان را مطرح کرده است، بهترین اقدام، مراجعه به متخصص کلیه و دریافت برنامه درمانی شخصیسازیشده است.
2 پاسخ
کسی کلیه های خود را از دست داده ماهیانه چند بار باید دیالیز بشود
سلام، تعداد دفعات دیالیز به شرایط بیمار، وزن، میزان مایعات اضافه، آزمایشها و نوع دیالیز بستگی دارد، اما در بیشتر بیمارانِ همودیالیز معمولاً هفتهای ۳ جلسه انجام میشود، نه ماهیانه؛ هر جلسه هم معمولاً چند ساعت طول میکشد. البته بعضی بیماران ممکن است برنامه متفاوتی داشته باشند یا از دیالیز صفاقی استفاده کنند که الگوی جداگانهای دارد. تعیین تعداد دقیق جلسات فقط باید توسط متخصص نفرولوژی بر اساس وضعیت عمومی و آزمایشها انجام شود، بنابراین حتماً بیمار باید تحت نظر منظم فوقتخصص کلیه باشد.